De kastinspectie-checklist.

Gids · 2 juli 2026

Hoe vaak, en wanneer

Tijdens het zwermseizoen — grofweg half april tot half juli in België en Nederland — inspecteer je om de 7 dagen. Dat ritme is niet willekeurig: een koninginnencel wordt rond dag acht na het leggen van het eitje gesloten, en de oude koningin vertrekt doorgaans met de zwerm rond dat moment. Zeven dagen is het langste interval waarmee je een bezette koninginnencel gegarandeerd nog ziet vóór de zwerm weg is.

Buiten de zwermpiek volstaat om de 10 à 14 dagen zolang het volk actief is. In het vroege voorjaar en het najaar open je een kast alleen als er een concrete vraag te beantwoorden valt, en in de winter helemaal niet — til de kast achteraan op om de voorraden in te schatten.

Kies je moment: een milde dag van minstens 14 °C, weinig wind, geen regen, liefst late voormiddag of vroege namiddag wanneer de haalbijen buiten zijn. Een kast openen bij koud of stormachtig weer koelt het broed af en levert je niets op.

De checklist

1. Sporen van de koningin

Je hoeft haar niet te zien. Eitjes zijn het bewijs: één rechtopstaand eitje per cel betekent dat er hoogstens drie dagen geleden nog een koningin aan de leg was. Op elke inspectie naar de koningin zelf zoeken kost tijd en riskeert dat je haar tussen de ramen plet. Geen eitjes én geen jonge larven is de vaststelling die alles verandert — controleer enkele dagen later opnieuw voor je ingrijpt.

2. Broedpatroon

Zoek alle stadia — eitjes, glanzend witte larven in c-vorm, gesloten werksterbroed — in een compact, regelmatig patroon. Een verspreid hagelschotpatroon met veel overgeslagen cellen wijst op een falende koningin of op ziekte, en verdient een tweede blik in plaats van een schouderophaal.

3. Voorraden

Een boog gesloten honing boven het broed en stuifmeel daar vlakbij: dat wil je zien. Volken kunnen ook in het seizoen verhongeren, zeker tijdens een drachtluwte tussen de voorjaars- en zomerbloei — sterke volken met veel monden te voeden gaan het eerst. Voelen de ramen licht aan en bloeit er niets, voer dan bij.

4. Ruimte

Heeft de koningin lege cellen om in te leggen? Is er plaats voor binnenkomende nectar? Een honinggebonden broednest jaagt het volk richting zwermen. Zet tijdens een dracht honingkamers bij vóór de bijen ze nodig hebben — een sterk volk vult er een in minder dan een week.

5. Koninginnencellen

Controleer de onderranden en vlakken van de broedramen. Lege speeldopjes zijn normaal meubilair; een bezette cel — met een larve in koninginnengelei — betekent dat de zwermvoorbereiding bezig is en dat je dagen hebt, geen weken. Cellen midden op het raamvlak wijzen eerder op stille moerwissel of redcellen dan op zwermen, en dat vraagt een ander antwoord: meestal gewoon afblijven.

6. Ziekte- en plaagtekenen

Dertig seconden bewust kijken, elke keer opnieuw:

• Kalkwitte of grijze mummies in cellen of op de bodemplank — kalkbroed.
• Bijen met verschrompelde, misvormde vleugels — misvormdevleugelvirus, en dat betekent varroa. Zie de varroagids.
• Ingezonken, vettige of doorprikte celdeksels, verkleurde of gedraaide larven, een rottige geur — mogelijk vuilbroed. Stel de diagnose niet alleen: vuilbroed is aangifteplichtig, schakel dus je assistent bijengezondheid of je vereniging in.
• Wespen of hoornaars die het vlieggat afschuimen, wasmotgangen in opgeslagen raat.

7. Temperament en gedrag

Rustig op de raat, lopend, of vliegen ze je achterna tot bij de auto? Noteer het. Temperament is deels weer en deels genetica — een volk dat over meerdere inspecties consequent fel is, is een kandidaat voor hermoering. Maar "consequent" weet je alleen als je het hebt opgeschreven.

Wat je noteert, en waarom

Het geheugen is het zwakste gereedschap op de bijenstand. Bij de derde kast zijn de details van de eerste al vervaagd, en volgende week zijn ze fictie. Noteer per kast: datum, sporen van de koningin, broedpatroon, voorraden, ruimte bijgezet of weggenomen, koninginnencellen en wat je ermee deed, ziektewaarnemingen, temperament, en wat er bij het volgende bezoek moet gebeuren. Die laatste regel is de waardevolste van je hele notitie — de volgende inspectie begint dan met een plan in plaats van een puzzel.

Registratie maakt het seizoen ook achteraf leesbaar: welk volk het snelst opbouwde, welk volk je in juni handschoenen deed aantrekken, welk volk nooit helemaal herstelde van een moerwissel. Uit die patronen komen de echte beslissingen — verenigen, hermoeren, verder telen — en die patronen bestaan alleen op papier of in een app, nooit in je hoofd.